Ua aumai i se tulaga fa’alaua’itele se fa’asalalauga mai le malo e tali ai i atugaluga ua folasia ma fa’ailoa i nisi o finagalo ma talanoaga i auala o feso’otaiga televavave faaonapo nei ua laumanu’ia ai ni tulaga fa’alētonu ua feagai ma lo tatou atunu’u i lona tamao’aiga. I lea faasalalauga mai le ofisa so’oupu o le malo e faitauina faapenei.
Ua fa’amauina e le 𝐅𝐚𝐥𝐞𝐭𝐮𝐩𝐞 𝐓𝐮𝐭𝐨𝐭𝐨𝐧𝐮 𝐨 𝐒𝐚𝐦𝐨𝐚 [𝐂.𝐁.𝐒.], o lo’o fa’aauau pea ona mausalī le tamāo’āiga o Samoa i le Tausaga Fa’aletupe 2025|2026, e ui i lu’itau o le tamāo’āiga o lo’o feagai nei ma atunu’u uma o le lalolagi.
O itu tāua nei o lo’o fesoasoani malosi i le tamāo’āiga o le atunu’u, e aofia ai le si’itia lea o turisi asiasi mai i Samoa, le si’itia o tupe fa’amomoli mai fafo, le malosi o faiga o faletupe, le mauāluga o tupe fa’aleoleo mo fefa’ataua’iga mai fafo, ma le fa’aleleia o galuega tau fa’ato’aga.
E ui o lo’o mauālalo pea le fua fa’atatau o tau o oloa ma auaunaga [inflation] peita’i o lo’o matuā mausalī le vaega o faletupe mo fefa’atauā’iga, e ui i nisi o lu’itau tumau e aofia ai oloa gaosi i totonu o Samoa, le tele o oloa fa’aulufale mai pe ā fa’atusa i oloa auina atu i fafo, le utiuti o oloa auina i fafo, ma le a’afia gofie i fa’aletonu tutupu mai atunu’u i fafo e aofia ai ma suiga ogaoga o le tau.
I fa’amaumauga lata mai a le Ofisa o Fuainumera Fa’amauina, e o’o atu iā Mati 2026, o lo’o fa’aālia ai le tuputupu pea o le tamāo’āiga i le Tausaga Fa’aletupe 2025|2026.
E ui i le si’itia la’itiiti o le fua fa’atatau masani o le tamāo’āiga [nominal GDP] i le 0.7%, peita’i na pa’ū le fua fa’atatau moni o le tamāo’āiga [real GDP] i le 0.4% i le tausaga fa’ai’uina iā Mati 2026. E mafua mai ona o le lē tutusa o atina’e fa’atino i itutino ‘ese’ese o le tamāo’āiga.
Ma sa fa’amauina fo’i le tulaga lelei o atina’e tau turisi ma tupe fa’amomoli mai i totonu o Samoa.
Na si’itia la’itiiti le fua fa’atatau o tau o oloa ma auaunaga [inflation] i le 1.4% [mai le 1.0% iā Me 2026], ae o lo’o tumau le mauālalo pe ā fa’atusatusa i le manulautī e 3.0% a le Faletupe Tutotonu, ma o se fesoasoani lea e tāofiofi ai le si’itia o le tau o le soifuaga.
O le lelei o le maua o fua o fa’ato’aga i totonu o le atunu’u na fesoasoani e taofia le si’itia lautele o tau o oloa, e ui i le si’i i luga o tau o oloa auina mai fafo.
E atagia mai ai, o lo’o gafatia e ‘āiga le tau o le soifuaga i lenei taimi, pe ā fa’atusa i tausaga talu ai.
Sa si’itia le gaosiga o fua o fa’ato’aga [aemaise fuālā’au faisua] i le 11.0%, na mafua ai ona pa’ū tau o fua o fa’ato’aga ma o lo’o fa’atauina i Maketi i totonu o Samoa.
O le vaega o turisi, o lo’o tumau pea ona avea ma se vaega autū e unā’ia le tamāo’āiga.
Na si’itia le aofa’i o tagata tafafao maimoa mai fafo i le 5.6% ma si’itia ai fo’i tupe maua mai tagata asiasi mai fafo i le 7.6%, e atagia ai le fa’aauauina o le toe malosi ma le tuputupu a’e o lenei vaega.
Na si’itia tupe lafo fa’amomoli mai fafo i le 5.5%, ma fa’aauau ai lo latou sao i tupe maua a
‘āiga.
Na si’itia le aofa’iga o tupe fa’aagaga o lo’o teuina mo fefa’ataua’iga i fafo i le $1.66 Piliona, e tusa lea ma le 16.4 masina e gafatia le faatauina ai oloa fa’aulufale mai, ma e sili atu nai lo le sini fa’avae aupito mauālalo a le Faletupe Tutotonu, e 4.0 masina.
O lo’o tumau pea le malosi o le vaega o Faletupe o Fefa’atauā’iga, e pei ona i ai le mauāluga o ā tatou tupe e mafai ona tuuina atu mo le fa’aāogaina [liquidity], lelei le tulaga tau tupe fa’avae [capital adequacy], ma ua fa’aitiitia nonōgātupe e le’o toe totogia [non-performing loans].
O lo’o fa’aauau le pa’ū o aitalafu mai fafo a Samoa i le 10.3%, na e atagia ai le malosi o le tulaga gafatia e Samoa ona fa’afoe ma totogi ana aitalafu.
Sa fa’amanino fo’i e le Faletupe Tutotonu o Samoa nisi o Lu’itau Autū o feagai pea ma Samoa, ma o lo’o a’afia ai fo’i le tele o atunu’u o le lalolagi, i le taumafai pea ina ia lelei taoso le Tamāo’āiga i tausaga ta’itasi.
𝐋𝐮’𝐢𝐭𝐚𝐮 𝐀𝐮𝐭u 𝐦𝐚 𝐋𝐚𝐦𝐚𝐭𝐢𝐚𝐠𝐚:
𝗣𝗮’u 𝗼𝗹𝗼𝗮 𝗮𝘂𝗶𝗻𝗮 𝗮𝘁𝘂 𝗶 𝗳𝗮𝗳𝗼: Pa’ū pasene o oloa auina atu i fafo.
𝗠𝗮𝘂a𝗹𝘂𝗴𝗮 𝗹𝗲 𝗳𝗮’𝗮𝘀𝗶𝗹𝗶𝗴𝗮 𝗶 𝘁𝘂𝗽𝗲 𝗳𝗮’𝗮𝗮𝗹𝘂 𝗶 𝗳𝗲𝗳𝗮’𝗮𝘁𝗮𝘂a’𝗶𝗴𝗮: O lo’o sili mamao atu le aofa’iga o tupe e totogi mo oloa fa’aulufale mai nai lo tupe e maua mai oloa a Samoa e auina atu i fafo, ma ua mauāluga ai tupe fa’aalu.
𝗟𝗮𝗺𝗮𝘁𝗶𝗮 𝗶 𝘁𝘂𝗹𝗮𝗴𝗮 𝗹e 𝗺𝗮𝘂𝘁𝗼𝗻𝘂 𝗳𝗮’𝗮𝘃a𝗼𝗺ā𝗹ō: O le telegese o le fa’atupula’ia o tamāo’āiga o atunu’u autū o faipa’aga ma Samoa [e pei ona Niu Sila ma Ausetalia], si’itia o le tau o le suāu’u, mala fa’alenatura po’o a’afiaga o suiga o le tau, e mafai ona afāina ai le vaega o tagata tafafao maimoa mai fafo, tupe lafo fa’amomoli mai fafo, fefa’atauā’iga ma tulaga tau tupe a le Mālō.
𝗙𝗮’𝗮𝗹𝗮𝘃𝗲𝗹𝗮𝘃𝗲 𝗙𝗮’𝗮𝗹𝗲𝗻𝗮𝘁𝘂𝗿𝗮: E tumau pea le tulaga lamatia o Samoa i afā, lologa, mūgalā ma isi fa’alavelave fa’alenatura. O nei tulaga lamatia e ono a’afia ai i le atina’e o vaega tau fa’ato’aga, tagata tafafao mai fafo, aseta a le Mālō fa’apea le tamāo’āiga atoa.
𝗙𝗮’𝗮𝘁𝘂𝗽𝘂𝗹𝗮’𝗶𝗮 𝗢𝗹𝗼𝗮 𝗺𝗮𝗶 𝗳𝗮𝗳𝗼: O le si’itia o le tau o oloa taumafa mai fafo ma le suāu’u, e ono unā’ia ai i luga le tau o oloa ma auaunaga fa’apea tupe maua a ‘āiga ta’itasi ma le paleni o tupe totogi i fafo.
𝗧𝘂𝗿𝗶𝘀𝗶 𝗽𝗼’𝗼 𝘁𝗮𝗴𝗮𝘁𝗮 𝘁𝗮𝗳𝗮𝗳𝗮𝗼 𝗺𝗮𝗶𝗺𝗼𝗮 𝗺𝗮𝗶 𝗳𝗮𝗳𝗼: E ui o lo’o lelei le tulaga o turisi, ae ono a’afia le tamāo’āiga o Samoa pe ā i ai ni fa’alavelave tau soifua mālōlōina o le lalolagi [e pei ona i ai a’afiaga o le Koviti – 19], po’o ni fa’alavelave i femalagā’iga po’o le tamāo’āiga o le lalolagi.
O lo’o tapena fo’i e le Faletupe Tutotonu o Samoa nisi o Faiga Fa’avae mautū, e saga unā’ia ai pea le tamāo’āiga o Samoa, ma e sosolo fa’atasi lava ma sini autū o le Ta’iala mo le Lumana’i Manuia o Samoa TF2026|2027 – TF2030|2031, ma o ia matā’upu tāua, o lo’o ta’oto mo le fa’atōfālā’iga a le Mālō i lona iloiloina ma le fa’atinoga.
I le tulaga Aoao Tetele, ua fa’amauina ai i Tausaga Fa’aletupe 2025|2026, nisi nei o Tulaga Lelei o lo’o molimauina i le tulaga lelei o le Tamāo’āiga o Samoa.
O lo’o mauālalo le tau o le soifuaga, ma o lo’o mauāluga pea le aofa’iga o tupe teu fa’aagaga i fafo, tumau pea le malosi o le auaunaga o tagata tafafao maimoa mai fafo, ma o lo’o matuā mautū ma malosi fa’alapotopotoga tau tupe.
O le silasila mamao a le Faletupe Tutotonu o Samoa e tauala atu i le Mālō, ina ia ‘ave le fa’amuamua e taula’i ai i Faiga Fa’avae e lagolago ai le atina’eina o le vaega tumā’oti, i le fa’amalosia o le gaosiga o oloa ma auaunaga i totonu o Samoa, fa’alauteleina ma fa’avasegaina lelei oloa auina atu i fafo, ma si’itia le mau fetu’una’i o le tamāo’āiga i fa’alavelave mai fafo, a’o tausisia pea le mautū o faiga tau tupe ma le tulaga mautū i fafo.
Ma e tāua ai le felagolagoma’i ma taula’i le silasila i le tu’ufa’atasia o Faiga Fa’avae, ina ia mautinoa le tuputupu a’e o le tamāo’āiga, gafataulimaina ma aofia ai tagata uma
Comments
Loading comments…